स्थानीय निकायको निर्वाचन र विकास

२०७३-१२-१२ शनिबार

सरकारले स्थानीय निकायको निर्वाचनको घोषणा गरिसकेको अवस्था छ।यसलाई अब कसरी सफल बनाउने भनेर राजनीति दल र सरकारको संवैधानिक निकायहरू तथा प्रशासनिक निकाय पनि सुझबुझका साथ अगाडि बढिरहेका छन।नागरिकहरूमा पनि बडो उत्साह थपिएको छ।१९ वर्ष पछि हुन लागेको यो स्थानीय निकायको निर्वाचनले एकपटक कायापलट ल्याउनुको साथै सदाको लागि देशले विकासको मुहार फेर्ने छ भनेर अाशा गर्ने बिजहरू पलाएर जानेछन।१९ वर्षको अन्तरालमा काठमाडौमा मात्रै सरकार भएको अाभाष थियोे।गाउँ,नगर र जिल्लामा सरकार छ भन्ने अनुभुत गर्न पाएका थिएनन।यदि अनुभुत गर्न पाएको थियो भने पनि भ्रष्टाचार र ढिलासुस्ती अनि सरकारको  नुन खाएकाहरूबाट निराशा र हतोत्साह मात्रै सदा प्रदान गरेका थिए।स्थानीय निकायको निर्वाचन पश्चात् माथि उल्लेखित कुनै कुराबाट हामी प्रताडित हुनुपर्ने अवस्था अाउने छैन।यसमा प्रत्यक्ष जनता बाट चुनिएका ३५ हजार भन्दा जनप्रतिनिधिहरू अाउने छन र जनताको मर्मअनुरूप र विकासका जराहरू फुटाउने छन।

      राष्ट्रिय बहसका विभिन्न विषयमध्ये स्थानीय निकायको निर्वाचनलाई निकै प्राथमिकतामा राखिएको छ । स्थानीय निकायको निर्वाचनको आवश्यकता र यसको महत्त्वको सन्दर्भलाई ध्यानमा राखेर सरकारले यसलाई कुनै पनि हालतमा सम्पन्न गर्ने दृढता व्यक्त गरिरहेको छ । जसले करिब डेढ दशकदेखि जनप्रतिनिधिविहीन स्थानीय निकायलाई पूर्णता दिई लोकतान्त्रिक पद्धतिको अभ्यास र विधिको शासनलाई कायम गर्ने अपेक्षा गरिएको छ । मुलुक अहिले सामाजिक, सांस्कृतिक, आर्थिक, राजनीतिक तथा धार्मिक समस्याबाट गुज्रिरहेको छ । आम जनचाहना अनुरूपको विकास र सु–शासनको स्वतन्त्र अनुभव गर्न नपाइरहेको स्थिति छ । स्थानीय निकायको निर्वाचनसँगै प्रादेशिकलगायत प्रतिनिधि र राष्ट्रियसभाको निर्वाचन गराउँदै विद्यमान समस्याहरूबाट मुक्त हुने कोसिस भइरहेको छ ।

अतिन अाचार्य

तर पनि डेढ दशकदेखि जनप्रतिनिधिविहीन स्थानीय निकायलाई पूर्णता दिँदै लोकतान्त्रिक पद्धतिको अभ्यास र जवाफदेहितासहितको विधिको शासनलाई कायम गराउँदै विकासका नीति तथा योजना कार्यान्वयनका लागि स्थानीय निकायको निर्वाचन मंसिरमा गराउने प्रतिबद्धताहरू सार्वजनिक भइरहेका छन् । यो मुलुकको लागि सकारात्मक सन्देश हो । किनकि, मुलुकको सर्वाङ्गिण विकासमा स्थानीय निकायको भूमिका अपरिहार्य हुन्छ । निष्पक्ष रूपमा जनप्रतिनिधिहरूको छनोट र जिम्मेवारीको बोध गराउनु स्थानीय निर्वाचनद्वारा मात्र सम्भव छ । आम जनताहरूको बुझाइ र अपेक्षालाई मध्यजनर गर्ने हो भने दिगो विकास, विधिको शासन र लोकतान्त्रिक पद्धतिको अभ्यासका लागि पनि स्थानीय निकायको निर्वाचन जरुरी छ ।

स्थानीय निकायको प्रत्यक्ष सहभागिताबिना विकासोन्मुख मुलुकहरूमा विकासको अभ्यास र प्रयासहरू उल्लेख्य रूपमा प्रभावकारी हुन सक्दैनन् ।
यसर्थ समृद्ध मुलुक स्थापनाको लागि विकास पहिलो सर्तको रूपमा रहने गर्दछ । जसको निम्ति स्थानीय निकाय एवम् स्थानीय जनताको प्रत्यक्ष सहभागिता अपरिहार्य हुन्छ । विकासका निम्ति राज्यले अवलम्वन गर्ने विभिन्न अवधारणामध्ये राज्य वा केन्द्रीय तह र स्थानीय निकायबीचको प्रत्यक्ष सम्बन्ध रहने विकासको अवधारणा राज्य निर्देशित विकासको अवधारणा हो । जसले राज्य संरचनाअन्तर्गत विकासका विभिन्न क्रियाकलाप राज्य वा सरकारद्वारा सञ्चालित एवम् निर्देशित हुनुपर्दछ भन्ने मान्यता राख्दछ । विकासको अवधारणामा राज्यको भूमिका प्रमुख रहेको हुन्छ ।
राज्यमा उपलव्ध विभिन्न स्रोत र साधनहरूमा राज्यकै सर्वोपरि एकाधिकार र प्रभुत्व रहने गर्दछ । विकासका लागि आवश्यक आधारसंरचनाका पूर्वाधारहरूको तयारी, व्यवस्थापन र कार्यान्वयनमा पनि राज्यको भूमिका उल्लेखनीय रहन्छ ।तर जनताको प्रत्यक्ष सहभागिता बिना सञ्चालन गरिएका विकासका कार्यहरू वर्तमानमा केही प्रभावकारी देखिए पनि त्यसको दीर्घकालीन परिणाम भने फितलो रहन्छ, किनकि जनसहभागिता र निरन्तरताबिनाको विकास कार्य एउटा मिति पुगिसकेको संवेदन रोगको औषधि उपचार गर्नु जस्तै हो । त्यसको कुनै अर्थ, औचित्य र महत्त्व हुँदैन ।
दिगो विकास र निरन्तरताको लागि स्थानीय जनसहभागिता अधिकतम रूपले हुनु पर्दछ । विकास जनताको लागि नभई जनताद्वारा हुनुपर्दछ । जसको निम्ति मानव स्रोतसाधन तथा उचित व्यवस्थापनको आवश्यकता जरुरी हुन्छ ।
जसलाई राज्य संयन्त्रअन्तर्गत स्थानीय जनप्रतिनिधिको कुशल नेतृत्व र कार्यसम्पादनबाट मात्र सम्भव छ । केन्द्रद्वारा निर्धारित विकासका विभिन्न नीति तथा योजनाहरूको प्रभावकारी कार्यान्वयन तथा जनताहरू उक्त कार्यक्रमहरूबाट प्रत्यक्ष लाभान्वित हुनका लागि स्थानीय निकायको भूमिका अपरिहार्य हुन्छ ।नेपालमा विकेन्द्रीकरणको अवधारणालाई सुशासन प्रवद्र्धन, प्रशासनिक, राजनैतिक, सामाजिक, आर्थिक र विकास निर्माणका कार्य सञ्चालन गर्ने प्रक्रिया, जनसहभागिता अभिवृद्धि गर्ने रणनीति र जनसशक्तीकरण गर्ने प्रमुख माध्यमको रूपमा लिने गरिन्छ ।नेपालको अन्तरिम संविधान २०६३ ले संघीय शासन प्रणाली अवलम्बन गर्दै मुलुकको शासन व्यवस्थामा जनताको बढी भन्दा बढी सहभागिता प्रवद्र्धन गर्न, जनतालाई स्थानीयस्तरमा नै सेवासुविधा उपलव्ध गराउन र लोकतन्त्रको स्थानीयस्तरदेखि नै संस्थागत विकास गर्न विकेन्द्रीकरण तथा अधिकारको निक्षेपणमा आधारित स्थानीय स्वायत्त शासनसम्बन्धी अन्तरिम स्थानीय निकाय गठन गरिने व्यवस्था तीनवर्षीय अन्तरिम योजना (२०६४/०६७) मा उल्लेख गरिएको छ ।
मुलुकको सर्वाङ्गिण विकासमा स्थानीय निकायको भूमिका अपरिहार्य हुन्छ । निष्पक्ष रूपमा जनप्रतिनिधिहरूको छनोट र जिम्मेवारीको बोध गराउनु स्थानीय निर्वाचनद्वारा मात्र सम्भव छ ।यद्यपि, स्थानीय स्तरमा उपलव्ध हुने स्रोतसाधन, सीप र प्रविधिको अधिकतम रूपमा परिचालन गरी स्थानीय आवश्यकतालाई मध्यनजर गर्दै समुन्नत, दिगो विकासको अवधारणालाई व्यवस्थित रूपमा सञ्चालन र व्यवस्थापनको लागि स्थानीय निकायको भूमिका अपरिहार्य हुन्छ । डेढ दशक लामो समयदेखि जनप्रतिनिधिविहीन स्थानीय निकायले स्थानीय स्तरमा सञ्चालन गरिने योजनाहरूको छनोट, तर्जुमा, कार्यान्वयन, अनुगमन तथा मूल्यांकनको जिम्मेवारी पाएको छैन । जसले अपेक्षित विकासका कार्यहरूलाई पूर्णरूपमा अगाडि बढाउन सकेको छैन ।विकास सँगसँगै समाज परिवर्तन र रूपान्तरणको लागि पनि स्थानीय जनप्रतिनिधिहरूको योगदान र भूमिका उत्तिकै उल्लेखनीय हुन्छ । कुनै पनि क्षेत्र वा समुदायका लागि त्यहाँको स्थानीय व्यक्ति त्यसका लागि बढी जानकार हुन्छन् ।
उनीहरूको आफ्नै नेतृत्व र सहभागितामा गरिएका विकासका कार्यक्रमहरू बढी दिगो, प्रभावकारी र परिणाममुखी हुने गर्दछ ।यद्यपि, दिगो विकासका लागि समावेशी सहभागितामूलक विकेन्द्रीकरणको अवधारणाअनुसार स्थानीय निकायमार्पmत सम्पूर्ण कार्यक्रमहरू सञ्चालन गरी आधारभूत सेवा र सुविधाहरूमा स्थानीय जनताको बढीभन्दा बढी अवसर र पहुँचको वृद्धि गर्न सक्नु आजको आवश्यकता र चुनौती दुवै हो । समावेशी सहभागितामूलक स्थानीय स्वायत्त शासन पद्धति र राज्य निर्देशित विकेन्द्रीकरणको अवधारणाबाट स्थानीय निकायको संस्थागत विकासलाई दिगो र जनउत्तरदायी बनाउनको लागि पनि स्थानीय निकायको निर्वाचन आजको आवश्यकता हो ।
लोकतान्त्रिक पद्धतिको अभ्यास, सुशासन एवम् समर्पित राजनीतिक नेतृत्व चयनका लागि स्थानीय निकायको निर्वाचन तोकिएको मिति भित्र सम्पन्न हुनु आवश्यक छ । जसले मुलुकमा शान्ति, स्थायित्व र विकासका सम्भावनाहरूलाई मूर्तता दिँदै दिगो विकासको परिकल्पनालाई वास्तविकतामा परिणत गर्दछ ।स्थानीय निकायमा निर्वाचित जनप्रतिनिधिको अभाव र त्यसप्रति सरकारको बेवास्ताका कारण पनि नेपालमा समयको मागअनुरूपको अपेक्षित विकास हुन नसकेको पुष्टि हुन्छ । उदाहरणको लागि भूकम्पपीडितहरूलाई समयमै राहत वितरण गर्न नसक्नु तथा अहिलेको पुनर्निर्माणका कार्यहरूमा ढिलासुस्ती एवम् पुनर्निर्माण प्राधिकरणको कार्ययोजनामा प्रभावकारिता नहुनु यसैको मुख्य कारण हो ।

विपद्बाट हुने क्षति रोक्न तीनै तहका सरकार ‘हाइ अलर्ट’

२०७६-३-२७ शुक्रबार

काठमाडौँ / मनसुन सक्रिय भएसँगै मुलुकमा विपद्बाट हुनसक्ने सम्भावित क्षति रोक्न तीनै तहका सरकार र सम्बद्ध निकाय ‘हाइ अलर्ट’को अवस्थामा रहेका छन् ।विपद जोखिम न्यूनीकरण, तत्काल उद्धार तथा राहतका लागि बाढीबाट प्रभावित मुलुकका २४४ स्थानलाई उच्च जोखिम क्षेत्र पहिचान गरी सरकारी क्षमताले भ्याएसम्मका तयारी गरिएको छ । मुलुकको पहाड र हिमाली क्षेत्र पहिरोको उच्च जोखिममा...

पूर्वी र मध्य भेगमा उच्च सतर्कता अपनाउन आग्रह : सबै नदीहरूमा बहाव उच्च

२०७६-३-२७ शुक्रबार

काठमाडौँ / मनसुन न्यून चापीय रेखा नेपालको तराईका भू–भागका साथै मध्य र पूर्वी क्षेत्रमा सक्रिय रहेकाले आगामी तीन दिनसम्म देशैभर वर्षा हुने जल तथा मौसम विज्ञान विभाग, मौसम पूर्वानुमान महाशाखाले जनाएको छ । महाशाखाले मौसम विश्लेषणसम्बन्धी आज विषेश बुलेटिन जारी गर्दै मनसुन तीन दिनसम्म अति सक्रिय भइरहने सम्भावना रहेकाले देशका अधिकांश भेगमा बद्ली रही धेरैजसो...

विराटनगरका अधिकांश स्थान डुबानमा : प्रदेशसभाको पानी मोटरले फालिदै ( तस्बिरहरू सहित )

२०७६-३-२७ शुक्रबार

विराटनगर / तीन दिनदेखि लगातारको वर्षाको पानीको उचित निकास नहुँदा र सिंगिया नदीमा आएको बाढीले विराटनगर महानगरपालिकाका केही वडा डुबानमा परेका छन् । विराटनगर सिमाना भएर बग्ने सिंगिया खोलामा आएको बाढीले विराटनगर वडा नं १, २ र ८ का केही क्षेत्र आज बिहानदेखि डुबानमा परेका जिल्ला प्रहरी कार्यालय मोरङले जनाएको छ । विराटनगर–१ स्थित परोपकार...

ठाउँ ठाउँमा पहिरो : यात्रामा सास्ती

२०७६-३-२७ शुक्रबार

  बागलुङ / मध्यपहाडी पुष्पलाल लोकमार्गको बागलुङ–बुर्तिवाङ खण्ड वर्षात्का कारण ठाउँ ठाउँमा पहिरो गएकाले जोखिम बढेको छ । बुधबारदेखिको अविरल वर्षाका कारण लोकमार्ग छेउछाउमा पहिरो जाने, भासिने, ढुङ्गा खस्ने तथा खाल्टाखुल्टी पर्न थालेपछि लोकमार्गको यात्रा निकै सास्ती भएको छ । बागलुङ–बुर्तिवाङ खण्डको ९२ किलोमिटर सडकमा मात्र दुई दर्जनभन्दा बढी स्थानमा पहिरो र कयौँ स्थानमा शाखा...

एयर क्यानाडाको जहाज आकस्मिक अवतरण, ३७ यात्रु घाइते

२०७६-३-२७ शुक्रबार

मौसमको खराबीका कारण एयर क्यानाडाको जहाज अमेरिकाको होनोलुलु विमानस्थलमा आकस्मिक अवतरण गराइएको छ । एयर क्यानाडाको ७७७–२०० विमान क्यानाडाको भ्यान्कुभरबाट सिड्नी जान लागेको थियो । उडानका क्रममा नै संयुक्तराज्य अमेरिकाको हवाई राज्यको राजधानी होनोलुलुमा शुक्रबार आकस्मिक अवतरण गराइएको थियो । त्यस क्रममा ३७ जना यात्रु घाइते भएका छन् । उनीहरुलाई अस्पताल भर्ना गरिएको पनि उक्त...

वर्षका कारण सिंहदरबारको पर्खाल भत्किदा सडक अवरुद्ध

२०७६-३-२७ शुक्रबार

काठमाडौं / केही दिन यता परिरहेको भारी वर्षका कारण सिंहदरबारको पूर्वी गेट नजिकको पर्खाल भत्किएको छ । पर्खाल भत्किएपछि अनामनगर क्षेत्रको सडक अवरुद्ध भएको महानगरीय प्रहरी वृत्त सिंहदरबारले जनाएको छ । बाटो खुलाउने कार्य भइरहेको सिंहदरबार प्रहरीले जनाएको छ । थुप्रिएको इँटा, माटो पन्छाउने काम भइहरहेको महानगरीय प्रहरी वृत्त सिंहदरबारले जनाएको छ । भूकम्पका बेला...

Similar Posts

छोराले बिहे गर्न नमान्दा कुटिएका व्यक्तिको मृत्यु भएपछि तनाव, दुई जना वडा अध्यक्षसहित ७ जना विरुद्ध जाहेरी

२०७६-३-२७ शुक्रबार

माेरङ / छोराको बिहे गर्न नमान्दा २८ दिन अघि जनप्रतिनिधि समेतको संलग्नतामा कुटिएका एक व्यक्तिको मृत्यु भएपछि शुक्रबार विराटनगरको कोसी अस्पताल बाहिर अवस्था तनावग्रस्त बनेको छ । अस्पताल प्रवेश गर्ने ठाउँमै सडक अवरुद्ध पार्दै शव राखेर आफन्त प्रदर्शनमा उत्रिएपछि अवस्था तनावग्रस्त बनेको हो । बुवाले हेरेको केटीसँग छोराले बिहे गर्न नमान्दा जनप्रतिनिधिसमेतको उपस्थितिमा विराटनगर–१४ जतुवाका...

गर्धनमा बलले लागेर भारतीय क्रिकेटरको मृत्यु

२०७६-३-२७ शुक्रबार

खेलका दौरान गर्धनमा बल लागेर एक भारतीय युवा क्रिकेटरको ज्यान गएको छ । कस्मिरका यु–१९ क्रिकेटर जहाँगिर अहमद वार एक प्रतियोगिता खेलिरहेका थिए । बिहीबार गर्धनमा बल लागेपछि बेहोस भएका वारलाई अस्पताल लगिएको थियो तर अस्पतालले उनलाई मृत घोषित गर्यो । ११ कक्षामा पढ्ने जहाँगिर हालै यु–१९ क्रिकेट क्याटेगोरीमा छनोट भएका थिए । उनी बारामुला...

उर्लियो हनुमन्ते, भक्तपुरमा डुबान शुरु, प्रशासनद्धारा उच्च सतर्कता

२०७६-३-२७ शुक्रबार

  भक्तपुर / अविरल वर्षाका कारण उर्लिएको हनुमन्तेको बाढी बस्तीमा पस्न थालेपछि भक्तपुरमा डुबान शुरु भएको छ । हिजोदेखि नै परेको अविरल वर्षाका कारण हनुमन्ते नदीमा आएको बाढी खोलाभन्दा माथि आएपछि बस्तीमा पानी पस्न थालेको हो । हनुमन्तेमा बाढी उर्लिएपछि जिल्ला प्रशासन कार्यालयले हनुमन्ते नदी आसपासका बासिन्दालाई उच्च सतर्कतामा रहन आग्रह गरेको छ भने नदी...

त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल चार घण्टादेखि अवरुद्ध

२०७६-३-२७ शुक्रबार

काठमाडौँ / त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलको धावन मार्गमा चिप्लिएको यति एयरलाइन्सको विमानलाई तानेर ‘ह्याङ्गर’ तर्फ लैजान सकस भएको छ । धावन मार्गमा विमान चिप्लिएका कारण झण्डै चार घण्टादेखि मुलुकको एक मात्र अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलको आन्तरिक तथा अन्तर्राष्ट्रिय उडान अवरुद्ध रहेको छ । निरन्तरको प्रयासका बाबजुत पनि विमानलाई निकाल्न नसकिएको महाप्रबन्धक राजकुमार क्षेत्रीले जानकारी दिनुभयो । उहाँले विमान...